بررسی میزان تأثیر سیاست‌ها و تغییرات جمعیتی بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران

امنیت ملی، یکی از ضرورت‌های مهم هر دولت و کشوری است. بهترین و موثرترین معیار امنیت در چارچوب ماهیت دولت و ملت نیز انسجام سیاسی- اجتماعی است. کمیت و کیفیت جمعیت یک کشور، قدرت و امنیت ملی دولت را بالا می‌برد، اما شمار زیاد مردم همیشه سبب توان و کامیابی دولت نبوده است. در این ارتباط کشورهای پر جمعیت همواره نگرانی‌هایی در باره برنامه ریزی‌های خرد و کلان خود داشته‌اند. در مقابل، اگر همه شرایط و امکانات کشور مناسب بوده باشد، برخورداری از جمعیت بالا، می‌تواند به نوعی امتیاز مثبت به حساب آید، زیرا نیروی انسانی زیادی را تأمین می‌کند. از سوی دیگر، کاهش یا کاستن از نرخ تولد هم ممکن است گاه سبب خطر جدی شود. با وجود آنکه هیچ نوع محدودیت نظری و عملی در مورد جمعیت یک دولت وجود ندارد، اما جمعیت باید آن قدر باشد که بتواند سازمان و امنیت دولت را حفظ کند، و منابع سرزمینی و اقتصادی دولت نیز توان تأمین زندگی آنها را داشته باشد. از اینرو ضرورت بررسی سیاست‌های امنیتی کشورها، امری لازم و حیاتی به شمار می‌آید. در عین حال، فراسوی این عوامل کمی، در ارزشیابی جمعیت عناصر کیفی نیز مطرح است. جمعیت را نباید به طور ریاضی و عددی سنجید؛ نوع مردم بیش از شمار آنان اهمیت دارد. انسجام سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در بین عوامل قدرت ملی جهت دسترسی به امنیت ملی نقش مهمی را ایفا می‌کنند. لذا ایجاد توازن بین نیازهای جمعیتی و امکانات رفاهی و اجتماعی ضروری است که می‌توان با سیاست‌های جمعیتی عقلانی و کار آمد به این هدف رسید. در تاریخ انقلاب اسلامی سیاست‌های پارادوکس وار برای افزایش یا کاهش جمعیت ایران طراحی و پیاده شده است که خطراتی برای آینده قدرت و امنیت ملی ایجاد نموده است. هر دوی جمعیت جوان ولی بیکار و مطالبه گر و نیز جمعیت پیر و ناتوان خطر آفرین است. برخی سناریوهای محتمل نشانگر آن است که آینده فاجعه باری در انتظار امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران است. با انجام این پژوهش، نقش جمعیت در ارتقای امنیت و اقتدار ملی روشن و راهکارهای تحکیم اقتدار و امنیت ملی پدیدار خواهد شد.

منابع

- احمدی پور، زهرا و همکاران (1386)، بررسی روند شتاب توسعه یافتگی فضاهای سیاسی - اداری کشور (مطالعه موردی: استان‌های ایران در برنامه‌های اول تا سوم توسعه (1368-1383)، فصنامه ژئوپلتیک، سال سوم، شماره اول، صص 22-49.

- بوزان، باری و همکاران (1386)، چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، ترجمه علیرضا طیب، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.

- جلالی، رضا و همکاران (1399)، تغییرات جمعیتی و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصنامه پژوهش‌های سیاسی و بین المللی، سال یازدهم، شماره چهل و چهارم، پاییز، صص 99-115.

- حاتمی، حسین (1392)، درآمدی بر جمعیت شناسی اقتصادی - اجتماعی و تنظیم خانواده، چاپ چهارم، انتشارات دانشگاه بوعلی سینا.

- حافظ نیا، محمدرضا (1385)، اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد، انتشارات پاپلی (پژوهشکده امیرکبیر).

- روشندل، جلیل (1394)، امنیت ملی و نظام بین المللی، چاپ یازدهم، تهران، انتشارات سمت.

- سبکتکین‌ریزی، قربانعلی (1386) درآمدی بر جامعه شناسی جمعیت. تهران: چاپ نقشینه پیمان.

- عباسی اشلقی، مجید (1383)، تحلیل امنیت در پارادایم‌های حاکم بر روابط بین الملل، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال هفتم، صص 525-549.

- عباسی شوازی، محمدجلال و عسکری ندوشن، عباس (1384)، تغییرات خانواده و کاهش باروری در ایران، نامه علوم اجتماعی، شماره بیستم، صص 35-75.

- فتوحی، صمد و همکاران (1391)، بررسی و تبیین رابطه بین جمعیت و امنیت، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالش‌ها و رهیافت‌ها، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 1665-1673.

- قاسمی، صالح (1396)، کندو: بررسی ارتباط متقابل جمعیت، اقتصاد و امنیت، تهران، انتشارات خیزش نو.

- کلانتری، فتح الله و سام دلیری، کاظم (1398)، جمعیت و دفاع ملی، تهران، انتشارات دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.

- کوشکی، محمدصادق (1378)، تراکم جمعیت و امنیت داخلی ایران، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره پنجم و ششم، صص 287-291.

- گلدستون، جک (1395)، جمعیت شناسی جمعیت: نقش تغییرات جمعیتی در سیاست ملی و امنیت بین المللی، ترجمه یعقوب فروتن، تهران، موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.

- ماندل، رابرت (1377)، چهره متغیر امنیت ملی، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.

شماره 3، پاییز، صص 525-549.

- محرابی، علیرضا و همکاران (1392)، تبیین ژئوپلتیک رشد جمعیت و امنیت ملی ایران، فصلنامه علمی پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال پنجم، شماره دوم. صص 149-167.

- مرادیان، محسن (1390) ، مدلسازی ریاضی برای سنجش امنیت خارجی مطالعه موردی: جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال هفتم، شماره یک، صص 170-202.

- ملک افضلی، محسن و همکاران (1387)، برنامه‌های تنظیم خانواده در جمهوری اسلامی ایران، (س. پیله وری تدوین)، تهران، نخبگان.

- میرحیدر (مهاجرانی)، دره (1387)، مبانی جغرافیای سیاسی، انتشارات سمت، چاپ چهاردهم.

- میرزایی، محمد (1384)، جمعیت و توسعه با تاکید بر ایران (ده مقاله)، تهران، انتشارات مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.

- Goldstone, Jack A. (2002): Population and Security: How Demographic Change Can lead to Violent Conflict, New York, Journal of International Affairs, Fall 2002, Columbia University.

- Philpott, D. (2011), Revolutions in Sovereignty: How Ideas Shaped Modern International Relations, Princeton, NJ: Princeton University Press.

- Sobotka, Tomas. Matysiak, Anna. Brzozowska Zuzanna (2019), Policy responses to low fertility: How effective are they? Publish in https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Policy_responses_low_fertility_UNFPA_WP_Final_corrections_7Feb2020_CLEAN.pdf

- Walt, Stephen M. (1992),"The Renaissance of Security Studies", International Studies Quarterly, Vol.35, 45-61.